Domowa zagroda : rysy dziejów polskich w opowiadaniu powieściowém dla młodzieży. cz. 4 (Miniszewski Józef Aleksander)

• Strona główna

(strona 1) " XXXIX.   NAJGŁÓWNIEJSZA PRZYCZYNA ROZSZERZANIA SIĘ U NAS REFORMY.   Wiarę szerzenia się za granicą Polski nowej nauki Lutra, Kalwina i Wiklefa, do Polski promieniowała ona, a miasta osiedlone Niemcami najpierwej tej..."

(strona 2) " śli publicznie, a byłby niezawodnie przykładem swoim cały naród do zreformowania się pociągnął. W samem nawet duchowieństwie pokazywało się wiele nauki nowej stronników. Najwięcej jednakże temu rozszerzeniu się reformy w Polsce..."

(strona 3) " Niedługo i akademia krakowska zapomniała swojej klęski w tem opuszczeniu słuchaczy, albowiem pomnożona nowymi uczniami, miała już swoich nauczycieli rodaków; oświata tak szybko postąpiła, że za Zygmunta Augusta w Polsce stanęła na..."

(strona 4) " powoli jednak, gdy liczba ich wyznawców wzmagać się poczęła, szlachta obawiająca się utraty swoich wolności, pierwsza ich uciskać poczęła. Sławną była Socynianów szkoła w Rakowie, co wielu znamienitych mężów przysposobiła..."

(strona 5) " Wszelako zręczna polityka Rzymu, zachowała oderwanie się Polski od stolicy apostolskiej, przez całe panowanie Zygmunta Augusta i krótkie dni władztwa Henryka Walezyusza. W elekcyi Batorego, Rzym odgrywa przez duchowieństwo wielką rolę, i..."

(strona 6) " XL.   STANISŁAW ORZECHOWSKI Ścisła reguła przepisana duchowieństwu, przez Grzegorza VII, a następnie Urbana III, pierwszych twórców wojen krzyżowych, połączyła cały świat duchowny w jedno ciało. Niegdyś żonaty pleban..."

(strona 7) " nia, w celu zjednoczenia interesu duchownych z rzecząpospolitą. Cała wina niedokonania tych wielkich zamysłów narodu, leżała na Zygmuncie Auguście. Miał on wiele zdolności, poznawał potrzeby kraju wybornie, ale będąc do lenistwa..."

(strona 8) " praw sumienia, nie chcąc wszystkiego tracić, wiele prerogatyw ustępuje na sejmie 1552 roku a nawet jurysdykcyi swoję na rok zawiesza, dopókiby nie obmyślono nowego prawa i sądu w rzeczach wiary. Ale były to ostatnie ustąpienia ze strony..."

(strona 9) " XLI.   WOJNA INFLANTSKA.   Wyzwolona zpod mongolskiego jarzma Moskwa, oglądać się poczęła na zewnątrz, musiała szukać wzmocnienia. Wspomnienie starej Rusi co po obu brzegach Dniepra szeroko rozlegała się pod panowaniem..."

(strona 10) " żność tego kraju i wszyscy też starali się pod swoje go panowanie zagarnąć. Inflanty opanowane przez kawalerów mieczowych i nawrócone na wiarę chrześciańską, pierwiastkowo zasiedlone były ludem nie hołdującym nikomu. Mistrzowie..."

(strona 11) " wie śmiałość jego ma punkt oparcia. Chcąc zatem w samym zarodzie wpływ brandeburski zniszczyć w Inflantach, wypowiada arcybiskupowi Gwilelmowi wojnę. Gwilelm spodziewał się tej ostateczności ze strony w. mistrzów, dlatego wcześnie..."

(strona 12) " ko pospieszyć się mogli, a ujrzawszy ich w ziemiach inflantskich, nie mając nadziei ratunku, śle posły do króla błagając o pokój; a gdy Zygmunt zatrzymuje posły i sam posuwa się dalej w głąb kraju, Fürstemberg zjeżdża do obozu..."

(strona 13) " XLII.   UPADEK ZAKONU KAWALERÓW MIECZOWYCH W INFLANTACH. Początek zakonu kawalerów mieczowych sięga dwunastego wieku. Między rokiem 1170 świętobliwy kapłan Mejnhardus rodem z Bremy pierwszy puszcza się do Inflant na..."

(strona 14) " on w roku 1198, a po nim mianowany Buxhoff kanonik bremeński biskupem inflantskim, nieobznajmiony z krajowcami, a nie mając przymiotów poprzednika swojego, nie umie pogodzić niechętnych chrześciańskiej wierze i widzi się zagrożonym od..."

(strona 15) " Wolkin w. mistrz kawalerów Inflantskich widzi się zmuszonym przez grożące niebezpieczeństwa do uznania się hołdownikiem w. mistrza krzyżackiego w Prusach r. 1234. Tym sposobem łączą się dwa zakony, a władza arcybiskupów rygskich..."

(strona 16) " Radzono powszechnie poddać się Szwecyi lub Danii, kędy mocno rozszerzona luterska wiara zabezpieczyłaby zlutrzałym Inflantczykom bezpieczeństwo sumienia. Ketler lubo sam był zlutrzały widział atoli większe bezpieczeństwo i pożytki w..."

(strona 17) " " Mocą tego aktu królowie Polscy są zwierzchnikami, rządcami i władcami zupełnymi Inflat, a obywatelom Inflant potwierdzono wszystkie od najdawniejszych czasów przywileje, opatrując szlachtę nowemi prerogatywami na wzór panów..."

(strona 18) " XLIII.   WOJNA Z MOSKWĄ.   Iwan Groźny prowadzi razem wojnę w Inflantach i Polsce, posuwa się ku morzu brzegami Dźwiny i Połock oblega. Jakoż roku 1563 Połock zdobyty przez Iwana, pomimo ogromnych trzech zwycięztw..."

(strona 19) " Osłabiony tymczasem Iwan utratą wojsk znacznych w trzech bitwach nieszczęśliwych, ogłasza królem Inflant Magnusa królewicza duńskiego (brata Fryderyka II króla duńskiego) w roku 1570, sobie zostawiając protektorat nad nowo stworzonem..."

(strona 20) " i zaczął stan szlachecki nadaniami opatrywać. Jeszcze Horodelskie nadania Jagiełły, dotąd przez lat tyle, do skutku nie przyszły. Zwołuje Zygmunt sejm Litwinów do Wilna roku 1560, i pozwala na nim Litwie obierać posłów, tudzież..."

(strona 21) " XLIV.   OSTATECZNA UNIA LITWY I PRUS Z POLSKĄ.   Zwołuje Zygmunt sejm na ten cel do Piotrkowa (przy końcu roku 1562 na 1563), a dopełniając życzeń narodu, określa zarazem prawa szlachty, zbyt rozszerzane z ubliżeniem..."

(strona 22) " utrzymanie stałego wojska, któreby bezpieczeństwa granic państwa pod dowództwem hetmanów strzegło. Odtąd wojsko to nazwane kwarcianem , wielki pożytek narodom przynosiło. Jestto pierwsze w swoim wieku stałe wojsko w Polsce, a..."

(strona 23) " Wszelako najważniejsze przedsięwzięcie na tym sejmie nie udało się królowi. Chciał on dokonać zamiaru stryjów to jest zebrać w całość rozproszone ustawy i nadać Polskę statutem. W tym celu protegował Przyłuskiego, pisarza..."

(strona 24) " królów, zrzuciła stary obyczaj, a Polski obyczaj i mowa powoli stały się narodowemi na Litwie. Przyczyniło się do tego niemało przeniesienie się wielu panów Polskich na Litwę. Zresztą Polska zbyt stała wyżej cywilizacyą od Litwy,..."

(strona 25) " wszystko do zgody przywrócone. Mocą tej unii Podlasie wrócone Koronie, Inflanty wspólną obudwu narodów własnością. Wołyń i ks. kijowskie lubo przy Koronie zostawione, sądzić się miały prawami litewskim statutem objętemi. Korona..."

(strona 26) " dla szczęścia ludów. Jeżeli Zygmunt August w początkach panowania okazał się nieczynnym, były to skutki nieszczęśliwe wychowania matki, co poświęciła dziecię własne niesytej panowania chuci. Jednakże w następnych pracach..."

(strona 27) " XLV.   STAN RZECZYPOSPOLITEJ PO ŚMIERCI OSTATNIEGO JAGIELLOŃCZYKA,   Korona Polska z wielkiem księstwem jedno stanowi ciało, i obiera sobie dowolnie króla, bądź z książąt, zagranicznych bądź z rycerskiego koła,..."

(strona 28) " Inflanty świeżo nabyte, kurlandzki i pruski książeta hołdują jak poddani, Wołosza i Multany uległe Polsce, lubo ich spokój Turcya czasami zakłócać usiłuje. Tatary poskromione, Lud ukraiński zbiera się w kosze i dalekie przez stepy..."

(strona 29) " praw człowieczeństwa, włościanie nigdzie nie mają opieki, sądu, prawa, sumienie tylko panów całym ich światem. Polacy zapatrując się na Litwę, kmieci obracają w niewolników, stając się panami ich majątku i życia. Stan szlachecki..."

(strona 30) " pierwszy który podeptał łacińskie ody i epopeją, biorąc się do rzeczy ojczystych śpiewania w ten sposób jak gminna pieśń uczyła. Wielki ten poeta Polski był pierwszym, który gładzoną mową Polską śpiewał po staremu. Za nim idą..."

(strona 31) " SPIS RZECZY zawartych w tomie pierwszym. I. Kilka stów o mnie i mojej rodzinie ... 1 II. Przygody mojego stryja ... 7 III. Wędrówka narodów ... 21 IV. Popielów zgon ... 27 V. Piast i Rzepicha ... 30 VI. Gody Mieczysławowe ... 36 VII. Harfy..."

(strona 32) " XXV. Wanda i Jadwiga ( powieść) ... 163 XXVI. Władysław Jagiełło na tronie Polskim ... 169 XXVII. Pogańscy książęta litewscy, przodkowie Jagiełły ... 175 XXVIII. Grunwaldska bitwa i jej następstwa ... 180 XXIX. Śmierć..."

(strona 33) " I.   PIERWSZA ELEKCYA. Po wygaśnięciu dwóch dynastyj — Piastowi Jagiellonów, które dziedziczyły tron, Polacy zyskali wolność obierania sobie królów, bądź z zagranicznych książąt, bądź zpomiędzy siebie, z..."

(strona 34) " Z każdego powiatu dwóch posłów z rycerskiego stanu miało przybyć na sejm, który nazwano konwokacyjnym. Jakoż wszystkie następne sejmy po śmierci zaraz królów zwoływane zwać się miały konwokacyjnemi, a przeznaczeniem ich było..."

(strona 35) " akt takowy potępił, jako ubliżający panującej wierze świętej katolickiej, mimo to, akt ów utrzymanym został, chociaż jeden tylko Krasiński, krakowski biskup z całego duchowieństwa go podpisał. Następnie dopraszał się książę..."

(strona 36) " tewski; nazwisko zaś łacińskie tego sądu było: juditium compositum . Sędziów mianował prymas. Po ułatwieniu wszystkich potrzeb przedwstępnych, rozpoczęto elekcyą od dania audyencyi posłom zagranicznych mocarstw. Najpierwej..."

(strona 37) " Poseł tedy francuzki zaraz po cesarskich przywołany, wymową piękną zaraz sobie ujął Polaków, pochwalając ich naród obszernie, a takie obietnice uczynił Polsce, imieniem Karola IX króla francuzkiego, że Polacy odrazu skłonność..."

(strona 38) " Po wysłuchaniu uroczystem posłów, przystąpiono do odczytania listów monarszych, pisanych do Rzeczypospolitej, z których wszystkie zawierały wiele pochlebstw i obietnic dla narodu Polskiego. Następnie utworzyły się cztery partye silne w..."

(strona 39) " "Król nie będzie używał tytułu pana i dziedzica, jak to dotychczas Piastowie i Jagiellony czynili." "Nie będzie starał się o zapewnienie po sobie komu bądź następstwa, ani starać się będzie o to, iżby za życia jego był wybranym,..."

(strona 40) " Po takiem obwarowaniu się przeciw uzurpacyi, przystąpiono do zbierania głosów i większość okazała się przy Henryku księciu andegaweńskim, zwłaszcza gdy Litwa pod przywództwem Radziwiłłów i Chodkiewiczów, na polu elekcyi zbrojno..."

(strona 41) " II.   UCIECZKA HENRYKA.   Po obraniu Henryka wezwano posłów francuzkich do zaprzysiężenia warunków pod jakiemi pan ich wybrany. Były one zbyt trudne, wszelako Montluc obawiając się zepsucia dokonanego dzieła z tylu..."

(strona 42) " słów, dopełniono publicznego obwołania nowego króla przez trzech marszałków: koronnego Firleja, nadwornego koronnego Opalińskiego i Chodkiewicza w. litewskiego. Najtrudniejszy atoli orzech do zgryzienia dano Henrykowi zaślubienie Anny..."

(strona 43) " Polskiego zadziwił Francuzów, niemających pojęcia nawet o bogactwach Polskiego narodu i wspaniałości szat. A gdy okazali się posłowie biegłymi we wszystkich językach europejskich a świadomymi wszystkich nauk, niemało tym sposobem..."

(strona 44) " słabowity, i bezdzietny. Wysłał tylko do stanów Rzeczypospolitej, z obietnicą przyjazdu, dwóch posłów: Zborowskiego i pana Rambouillet. Nie mogąc znieść Karol IX dłużej Henryka wyprawił go do Polski. Uzyskał pozwolenie od rzeszy..."

(strona 45) " lewski wiele się przyczyniła, oburzyła naród; rosły więc podejrzenia, o niewielkiej sprawiedliwości króla i nieufność senatorów. Henrykowi znowu wcale nie podobało się w Polsce, w której mniej miał władzy z tytułem króla, jak..."

(strona 46) " przyszłym sejmie odjazdu przyzwoitszego do Francyi. Król znowu odpisał, wyłuszczając niepodobieństwo odstąpienia od zamiaru i żądał przysłania mu senatorów, przez którychby sprawami Polskiemi mógł kierować. Nie posłano Henrykowi..."

(strona 47) " III.   BATORY I ZAMOJSKI. Zjechały się stany Rzeczypospolitej na sejmowanie w listopadzie, tym samym sposobem przystępując do elekcyi nowego króla, co na elekcyi Henrykowej. Z pretendentów do tronu byli najznakomitsi: Ernest..."

(strona 48) " skiej pochodzący, zasłużywszy się wojskowemi talentami, po śmierci Jana księcia, jednogłośnie przez Siedmiogrodzian księciem ogłoszony został w r. 1571. Samuel Zborowski wywołany z kraju przez Henryka króla, za zabójstwo..."

(strona 49) " pospolitej podanych Henrykowi miały dodane: "obowiązek odebrania zabranych miast i prowincyj; aby wypłatę długów Rzeczypospolitej uskutecznił, pokój z Turcyą zapewnił i Tatary w spokojności utrzymał, a do skarbu Polskiego z własnej..."

(strona 50) " cze na czele partyi przeciwnej. Widząc się król niepewnym jeszcze na tronie, stara się osłabiać partyą Maksymiliana, przeciągając ku sobie powoli jego stronników. Jakoż zabiegami Jana Zamojskiego stało się, że zjazd w Łowiczu do..."

(strona 51) " dopomagali. Zborowscy, przemożni dostatkami, rozumieli że za wstąpieniem na tron Batorego samowolnie rządzić będą mogli pod jego firmą. Jakoż zaraz po koronacyi podstawiać mu poczęli na urzęda ludzi małych zdolności, a sobie..."

(strona 52) " wycieczki uprzykrzyły się sułtanowi, wojną więc zagraża Polsce, jeżeli Kozaków nie poskromi. Stefan Batory dwa z tej okazyi czyniąc pożytki, dla utrzymania pokoju z Turcyą, czyni zadość żądaniom sułtana i Kozaków reguluje, w..."

(strona 53) " bertem niedołężnym Fryderyka Jerzego anszpachskiego margrabię, na sejmie w Warszawie r. 1578. Stało się z wielkiem nieukontentowaniem i stanów Rzeczypospolitej i Prus samych, takie Niemców protegowanie. Były to jednakże przedwstępne..."

(strona 54) " szczególniej w artyleryi polowej do nadzwyczajnej szybkości i lekkości ją przyprowadzając. Wielką mu w tem był pomocą Bekiesz Węgrzyn, co niegdyś zawzięty Stefana w Siedmiogrodzie nieprzyjaciel, dziś przybywszy do niego do Polski,..."

(strona 55) " wina Jezuity, a ten skłania Polaków do zawarcia pokoju, mocą którego Moskwa odzyskuje zdobyte miasta, jedynie oderwany za Zygmunta Połock i inne miasta wracają do Litwy. Odstąpił Zamojski od oblężenia Pskowa, pięć miesięcy..."

(strona 56) " wewnętrznego umocnienia, dawno poczęte niechęci ku królowi i Zamojskiemu Zborowskieh, coraz groźniejszą przybierały postać. Główna nienawiść była o wyniesienie Zamojskiego Jana, nieprzyjaciela Zborowskich najnieznośniejszego. Było..."

(strona 57) " spełzł na niczem, bo rozpoczęto go i zakończono wrzawą o śmierć Zborowskiego Samuela. Dopomogła temu nieporządkowi kara na Krzysztofa włożona, gdy go król skazał za zamach na majestat, na śmierć i utratę majątku. Wszystkie stany..."

(strona 58) " IV.   JAN ZAMOJSKI W BEZKRÓLEWIU.   Zaledwie skonał król Stefan, wnet podnieśli głowę Zborowscy przeciwko Zamojskiemu knując intrygi. Zamojski potężny przy boku króla, zbogacony licznemi nadaniami na Rusi Czerwonej,..."

(strona 59) " potępić w obliczu szlachty, a dwaj wzięci w narodzie obywatele: Stanisław Górka wojewoda poznański i Czarnkowski Stanisław, poczęli wołać o pomstę za ścięcie Samuela. Następnie, gdy prawnego wyroku potępiać nie było można,..."

(strona 60) " siebie o koronę, tak więc zostawało mu jedynie przeszkadzać drugiej stronie w protegowanym przez nią kandydacie. Jakoż zobaczymy słuszne hetmana powody a nie osobistą w tem ku stronie urazę. Głównymi kandydatami obcymi byli:..."

(strona 61) " nem Moskwie pierwszeństwem. W końcu dopiero Batorych wysłańcy; a po skończeniu audyencyi wzburzone stany na kilka rozpadają się partyj. Carska i Batorych upadają, o Piaście wspomnienia nawet niemasz, zostaje w równowadze Maksymilian z..."

(strona 62) " wkroczenia wojskiem w Ołomuńcu na wypadek elekcyi. Jakoż nauczony doświadczeniem poprzednika, że spóźnienie wiele złego a pośpiech wiele dobrego działa, zaledwie dostał wiadomość o swojem obraniu przez małą garstkę narodu, już..."

(strona 63) " staje, wszelako i z tej chwili dzielnie korzysta. Urządziwszy po temu swoje siły, pozwala na wprowadzenie nieprzyjaciela, którego wraz z jego sprzymierzeńcami wmieście napadłszy ze wszech stron, okropną rzeź sprawia. Ale Maksymilian..."

(strona 64) " ogłoszono. Wyprawiony z wojskiem Zamojski hetman, dogania Maksymiliana, który schronił się do austryackiego Szląska, rozumiejąc, że tam Zamojski niebędzie śmiał go ścigać. Wszakże hetman nie widział się obowiązanym do szanowania..."

(strona 65) " V.   ZYGMUNT III I JEGO POLITYKA. Wstąpienie na tron Zygmunta III stanowi ważną w dziejach Polski epokę. Chociaż widzieliśmy nieporządek i niezgody na elekcyach, chociaż szlachta przywłaszcza sobie całą władzę..."

(strona 66) " Zygmunt III więziony był w dzieciństwie z ojcem swoim Janem III, przez Eryka króla szwedzkiego (Eryk był starszym bratem Jana III) za przychylność Jana do Polaków, okazaną w sprawie Inflant (r. 1562). Doświadczone cierpienia w..."

(strona 67) " wychowując Zygmunta w katolickiej wierze, otacza go w dzieciństwie zaraz Jezuitami i innem duchowieństwem katolickiem, które w Szwecyi tym więcej było zapalone gorliwością ile naród szwedzki zlutrzały, a kościół rzymski ostatnie..."

(strona 68) " wot. Tak samo jak człowiek, tak naród, tak każde ciało polityczne jest osobą moralną. Powstanie rycerskiego stanu, Listy w Polsce, która wyłączając resztę ludu staje się sama jedynie narodem, ciałem politycznem, zmniejsza to ciało..."

(strona 69) " VI.   POCZĄTKI NIEZGÓD DOMOWYCH.   Po zbicia wojsk austryackich, wzięty Maksymilian w niewolą, za przyzwoleniem sejmu 1579 roku, zyskuje uwolnienie, gdy z cesarzem Rzeczpospolita zawiera traktat, mocą którego dawna..."

(strona 70) " muje, a Janowi Zamojskiemu w umyśle królewskim gotuje niechęć. Zraził sobie Zygmunt umysł hetmana, gdy za przybyciem do Krakowa pokazuje mu obojętność, za całą wdzięczność po tylu usługach. Jan Zamojski, nazwyczajony być prawą..."

(strona 71) " Turcy z granic ustępują, Kozaków Rzeczpospolita ma poskromić, a hetman co wyprawiał się na śmierć nieochybną, nową odziewa się sławą. Chwilowe uspokojenie Turcyi, nie zapewniało stałego pokoju; w miarę jak bojaźń od burzy z..."

(strona 72) " Wysłany tymczasowo o zawarcie pokoju do Turcyi Uchański wojewoda bełzki, w trakcie działań umiera. Czyżewski Mikołaj dodany mu w pomoc, dokończywszy poselstwa, wraca do Polski z wiadomością smutną, że Turcy w żaden sposób do pokoju..."

(strona 73) " Angielskie poselstwo zyskuje pozwolenie utrzymywania konsula dla poddanych angielskich handlujących, który zamieszka w Elblągu. Zdawało się że zgodne i porządne sejmowanie r. 1591 wróży stałą nadal spokojność. Zygmunt atoli..."

(strona 74) " Dawał ślub Radziwiłł biskup krakowski, kardynalskim kapeluszem nagrodzony za swoję przychylność, staraniami cesarza i Zygmunta, a koronował Annę Rozrażewski biskup kujawski — Karnkowski prymas, do którego to należało, wymówił..."

(strona 75) " Na tymże sejmie uchwalono podatek na opatrzenie króla w podróż, na zaciąg wojska do odporu gotujących napad Tatarów. Królowej naznaczono dobra w Litwie, Koronie i Prusach, na opatrzenie potrzeb jej osoby. Uchwalono także środki do..."

(strona 76) " VII.   POCZĄTEK WOJEN SZWEDZKICH.   Wstąpienie na tron szwedzki Zygmunta plącze zaraz Polskę w wojny z Szwedami, a to w taki sposób przyszło. Ostatniego września 1593 roku zjechał Zygmunt do Sztokolmu, gdzie mile..."

(strona 77) " już stryja rady z całem zaufaniem używa. Karol zręcznie wszystko przygotował, wnet otaczają nastręczeni przezeń doradcy Zygmunta i pochlebstwami swojemi zyskawszy ufność i wiarę, tak kierują umysłem króla, że ten sam pod swoim..."

(strona 78) " I tak, zaledwie Zygmunt oddalił się do Szwecyi, cesarz niemiecki śle posły do Kozaczyzny z listami i darami, dając im chorągwie, działa, broń, amunicyą, a podburza lud skłonny do napadu na państwa tureckie. Tym sposobem chce cesarz,..."

(strona 79) " Szwecyi wymagały tego przymierza, sama nieufność domowi austryackiemu uchyliła je. Tymczasem Batory siedmiogrodzki książę wpada do Multan i zagarnia je sobie. Zamojski Jan z niewielką siłą idzie do Multan, wypędza Siedmiogrodzian i w..."

(strona 80) " przypadek, gdyby Zygmunt mocą chciał opanować tron zachwiany. Zygmunt w Polsce zwołuje sejm, żądając posiłków od Rzeczypospolitej przeciw Karolowi, oraz chcąc bezpieczeństwo od Turcyi, garnącej się w Węgrzech aż ku granicom..."

(strona 81) " zostawiając ciężar cały rzuconych, przez Karola potwarzy na sobie. Karol zaraz ogłasza że Zygmunt pospieszył do Polski po nowe siły do wojowania Szwedów. Stany wysyłają do Zygmunta wezwanie, żeby albo sam wracał albo syna..."

www.greybee.pl