królów, zrzuciła stary obyczaj, a Polski obyczaj i mowa powoli stały się narodowemi na Litwie. Przyczyniło się do tego niemało przeniesienie się wielu panów Polskich na Litwę. Zresztą Polska zbyt stała wyżej cywilizacyą od Litwy, aby na nią wpłynąć nie miała. Stare też znikały panów zwierzchnictwa nad szlachtą mniej zamożną, a powoli seniorowie porównali się z wassalami w swobodach szlacheckiego stanu.
Jedna przecież zostawała jeszcze niedogodność: w Litwie książęta z panującej familii składali senat, do którego prawem dziedzictwa wstępowali. Ci panowie wiedząc, że prawa ich ostać się nie mogą, burzyli życzenia obustronne intrygami swojemi. Jakoż ciągle pokazywali gminowładztwo szlacheckie w Polsce, jako początek wszelkiego nieładu. Niepodobieństwem jednakże było dopełnić unii, bez oderwania niektórych ziem do Korony, a razem poniżenia panów litewskich, co wprost sprzeciwiało się statutowi litewskiemu. Najgłówniejszymi nieprzyjaciółmi ostatecznej unii Prus i Litwy z Koroną, byli na Litwie Mikołaj Czarny Radziwiłł i Czema Achacy z Prus, wojewoda malborgski; gdy atoli śmierć ich zaskoczyła, następnie łatwiej rzeczy poszły.
Na ukończenie tak ważnego dzieła, zwołał król sejm do Lublina w r. 1569.
Wszystkie stany obudwu narodów zebrały się na ten akt uroczysty: król, książęta litewscy, obadwa senaty i obu narodów posłowie, od stanu rycerskiego i od miast, oraz mnóstwo urzędników koronnych i w. księstwa. Na ten sejm przybyło i wielu posłów zagranicznych mocarstw.
Gdy atoli Polacy robili wiele trudności, znacznej ujmy ziem litewskich domagając się, wielu posłów litewskich porzucało sejm, staraniem jednakże Ostroroga wojewody kijowskiego, i Aleksandra Czartoryjskiego wołyńskiego,