V.
 
ZYGMUNT III I JEGO POLITYKA.

Wstąpienie na tron Zygmunta III stanowi ważną w dziejach Polski epokę. Chociaż widzieliśmy nieporządek i niezgody na elekcyach, chociaż szlachta przywłaszcza sobie całą władzę prawodawczą cień wykonawczej władzy zaledwie królom zostawiając, mimo to siła w narodzie była potężna, wzrost nieustanny, kwitły nauki, a Rzeczpospolita powoli byłaby na drodze postępu poznała wady swojej konstytucyi i skutecznie im zapobiegła. Od wstąpienia na tron Zygmunta III wszystko cofa się, wszystko upada, w miejsce poprawy niedokładności rządu wzrasta nieład, upadają nauki, Rzeczpospolita poczyna się chylić do upadku. Przyczyną następstw nieszczęśliwych była polityka Zygmunta III niezręczna. Aby dobrze pojąć wypadków następstwo za tego króla, trzeba najpierwej poznać Zygmunta; przedewszystkiem zastanowimy się więc nad jego charakterem i polityką.